Uzasadnienie potrzeby realizacji projektu

Projekt realizowany będzie na pograniczu Polski i Słowacji, w terenie obejmującym obszar pomiędzy gminą Rymanów (PL) a Kracunovce (SK). Teren, na którym realizowany będzie projekt jest obszarem szczególnie cennym przyrodniczo w skali obu krajów. Gmina Rymanów leży w terenie Beskidu Niskiego (powiat krośnieński, woj. podkarpackie), cennego przyrodniczo, charakteryzującego się dziewiczą przyrodą. Gminę zamieszkuje obecnie 15 781 os. Gmina Kracunovce znajduje się w powiecie Świdnickim (Okres Świdnik, kraj preszowski), który również charakteryzuje się cennymi walorami przyrodniczymi, a jej ludność liczy obecnie 1238 os. Cały obszar łączący partnerów to cenne przyrodniczo Karpaty. Jednocześnie są to tereny narażona na dynamicznie zmieniające się warunki meteorologiczne i hydrologiczne. Duży wpływ ma na to dynamiczny rozwój techniki, komunikacji czy stosowania materiałów niebezpiecznych, jak również postępujące zmiany klimatu, sytuacja polityczna. Globalne ocieplenie wywołuje zwiększenie ilości i skali katastrof przyrodniczych związanych z czterema żywiołami: powietrzem, wodą, ogniem i ziemią. Zmiany klimatu powodują okresowe susze, pożary traw i terenów leśnych, powodzie, podtopienia, silne wichury, a także problemy z silnymi opadami śniegu. Wszystkie te zjawiska w ostatnich latach pojawiają się bardzo dynamicznie, powodując duże straty zarówno mienia ludzkiego jak i przyrody. Część zjawisk do tej pory nie występujących na danym terenie (np. wichury, huragany) pojawia się coraz częściej i jest bardzo gwałtowna. Uwzględniając rozwój gospodarczy, oraz niebezpieczną sytuację geopolityczną (wojna na Ukrainie) nie należy wykluczyć możliwości wystąpienia zagrożeń, które do tej pory nie wystąpiły na danym terenie. Do tego rodzaju potencjalnych zagrożeń możemy zaliczyć min.: skażenia toksycznymi środkami przemysłowymi, duże pożary w tym kompleksów leśnych; zagrożenia radiacyjne; zakażenia biologiczne ludzi i zwierząt, przerwy w dostawie energii elektrycznej, wody i gazu oraz zakłócenia w systemie łączności, itp., pośrednio rzutujące na stan bezpieczeństwa mieszkańców; zakłócenia porządku bezpieczeństwa publicznego (terroryzm).

Samorządy Rymanowa i Kracunoviec współpracują ze sobą już od 1999 r. na różnych polach. Jednym z nich jest system wymiany doświadczeń i wsparcia w dziedzinie działalności przeciwpożarowej i ratownictwa ludności. System ten  jest wspólnie z różnymi podmiotami, systematycznie analizowany, po to aby wykrywać i przeciwdziałać ewentualnym nieprawidłowościom i problemom.

W ostatnich latach statystyki działalności Ochotniczych Straży Pożarnych z Rymanowa i Kracunoviec pokazują, iż wzrasta problem związanych ze zjawiskami dotyczącym zmian klimatycznych. OSP Rymanów (Posada Dolna): 2020 rok: na 75 wszystkich akcji strażackich wystąpiło 32 związane z  klęskami żywiołowymi w tym: 16 powodzi, 7 pożarów traw, 9 zjawisk silnego wiatry. Rok 2021: łącznie 66 akcji z czego 21: 4 powodzie, 2 zjawiska związane z suszą, 4 pożary traw, 6 zjawisk zw. z wiatrem i 6 ze śniegiem. Rok 2022, 69 akcji z czego 27 to: 3 powodzie, 1 susza, 11 pożarów traw, 4 wiatry, 8 zjawisk zw. z śniegiem. OSP Kracunovce: rok 2022 – 11 akcji: 3 ćwiczenia, 7 zdarzeń związane z  klęskami żywiołowymi, 1 pożar. Rok 2021 – 20 zdarzeń: 4 powódź, 1 pompowanie wody, 15 zdarzeń związanych z epidemią Covid 19. Rok 2022 – 24 zdarzenia: 2 pompowania wody, 4 powodzie, 17 zdarzeń związanych z pomocą techniczną, 1 ćwiczenia.

Z analizy powyższych danych wynika  iż aż 38% wszystkich akcji OSP Rymanów na przestrzeni 3 lat to akcje związane z negatywnymi zjawiskami dotyczącym zmian klimatycznych, a u partnera słowackiego to 62% (włączając działania covid).

Poważnym problemem występującym po stronie polskiej jak i słowackiej jest brak wypracowanych standardów i spójnego systemu reagowania w sytuacjach kryzysowych, w tym przygotowanego do działań w razie klęsk żywiołowych i katastrof ekologicznych oraz ostrzegania ludności. Nie ma wypracowanych wspólnych praktyk na wypadek dużych klęsk żywiołowych ani skutecznego, transgranicznego systemu powiadamiania. Nie ma systemu, który informował by o zagrożeniach zarówno w Polsce i na Słowacji. Występują systemy i aplikacje (np. polski system „remiza”) które działają tylko w danym kraju, a przecież zjawiska atmosferyczne czy klęski żywiołowe nie ograniczają się do granic państwowych. Konieczne jest zatem stworzenie i wdrożenie wspólnego, transgranicznego systemu ostrzegania i powiadamiania, zarówno dla strażaków jak i ludności oraz wspólny system szkoleń

Dużym problemem jest, także jakość sprzętu strażackiego: przestarzałe wozy strażackie, niewystarczająca ilość wyposażenia. OSP Kracunovce w tej chwili dysponuje jednym samochodem strażackim IVECO Daily tj lekki wóz strażacki z podstawowym (niewystarczającym) wyposażeniem, który nie jest przystosowany do pojawiających się zagrożeń. OSP Rymanów (Posada Dolna)  posiada przestarzały wóz strażacki: Jelcz 442 z 1994 r. Samochód nie spełnia obecnych standardów, posiada normę emisji spalin EURO2 która obowiązywała w 1997r. Nagminnie pojawiają się w nim usterki. Do najczęstszych należą notorycznie pojawiające się wycieki płynów eksploatacyjnych po mimo prób ich naprawy, postępująca korozja nadwozia, awarie instalacji elektrycznej, oraz nieszczelności układu pneumatycznego.

W wyniku analiz powyższych danych, wspólnych spotkań roboczych, wymiany doświadczeń podczas prawie 25 letniej współpracy zostały zdiagnozowane wspólne dla obu partnerów, transgraniczne problemy, które przyczyniły się do powstania projektu:

• zagrożenia związane z klęskami żywiołowymi, katastrofami technologicznymi, ekologicznymi;
• brak spójnego systemu reagowania w sytuacjach kryzysowych oraz ostrzegania ludności, w tym przygotowanego do działań w razie klęsk żywiołowych i katastrof ekologicznych,
• brak innowacyjnych, cyfrowych rozwiązań i technologii w zakresie monitorowania, ostrzegania, reagowania i zarządzania kryzysowego.
• słabe wyposażenie sprzętowe jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej w Gminie Rymanów – Posada Dolna i jednostki straży pożarnej w Obec Kracunvce tj. zły stan techniczny części sprzętu ratowniczego, niespełniający wymogów, brak specjalistycznego, sprzętu, duża awaryjność sprzętu
• niewystarczająca ilość szkoleń z zakresu zintegrowanego systemu  ratownictwa,
• niski poziom wiedzy wśród młodzieży i mieszkańców na temat prawidłowych zachowań w sytuacjach kryzysowych.

W wyniku analizy wszystkich wyzwań, potrzeb i problemów partnerów został określony cel projektu, który przełożył się na stworzenie poszczególnych działań, rezultatów oraz podziału zadań wobec partnerów projektu.

Diagnoza potrzeb, wyzwań i problemów została opracowana na postawie danych źródłowych pozyskanych najbliżej odbiorców ostatecznych, nie są to ogólne dane statystyczne a informacje stanowiące dane adekwatne do problemów. Źródło danych: kronika OSP Rymanów (stan na 20.03.23), dokument: sprawozdanie z realizacji budżetu Gminy Rymanów za 2020, 2021 i 2022 r. – rozdział 4.4.16 Ochrona przeciwpożarowa – stan bezpieczeństwa p/pożarowego, dane Obecný úrad v Kračúnovciach (stan na 20.03.23), Program hospodárskeho rozvoja a sociálneho rozvoja obce Kračúnovce na roky 2021 – 2027 str. 25. W trakcie diagnozy problemów oparto się także na analizach zawartych  w Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Rymanów roz 1 Struktura przyrodnicza oraz stan i funkcjonowanie środowiska naturalnego gminy str. 12-18.